جــايــگــزين‌هاي چـــربـــــي

نوشته : مريم آريافر كارشناس تغذيه، كارشناس ارشد صنايع غذايي 

منابع اصلي چربي در رژيم غذايي، روغن‌ها و چربي‌ها، گوشت قرمز و ماكيان و لبنيات مي‌باشد. مجموع اين موادغذايي در رژيم‌هاي غذايي حدود 90 درصد دريافت چربي را شامل مي‌شوند. در سال‌هاي اخير ميزان مصرف موادغذايي چرب به طور چشمگيري افزايش يافته است. رژيم غذايي پر چربي باعث افزايش شيوع چاقي، بيماري‌هاي قلبي - عروقي، فشار خون، مقاومت انسوليني و سرطان‌هاي خاص مانند سينه، پروستات وكولون مي‌شود. طبق دستور RDA، ميزان چربي مواد غذايي بايد كاهش يابد و يا توسط فرايندهاي معتبر ارائه‌شده با تركيبات خاص جايگزين گردد.

تغذيه و خلق و خو

نوشته  : گفتگو: راضيه غنجي 

رابطه تغذيه و خلق و خو از جمله موضوع‌هاي جذاب و پيچيده علم تغذيه است كه تا به حال كمتر مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. رابطه تغذيه و الگوي غذايي با خلق و خو و عملكرد مغزي همواره مورد توجه بوده است اما بيشتر يافته‌ها در اين زمينه از پژوهش‌هاي تجربي روي حيوانات آزمايشگاهي حاصل شده و داده‌هاي انساني بسيار اندكي موجود است كه در دوره‌هاي زماني كوتاه مدتي انجام شده‌اند.
به علت اهميت موضوع، در بخش برداشت آزاد اين شماره، با كارشناسان صاحبنظر در مورد تاثير تغذيه بر خلق و خو گفتگويي داشتيم كه از نظرتان مي‌گذرد.
در همين رابطه كارشناسان و اساتيد زير با ما همكاري كرده‌اند:

تغذیه در پرورش اندام

نوشته  : محمد حضوري دانشجوي دكتراي تغذيه 

مقدمه:
رشته ورزشی پرورش اندام از رشته‌های ورزشی پرطرفدار به ویژه در بین جوانان می‌باشد. بسیاری از افراد و علاقه‌مندان به ورزش در دوره‌اي، هر چند کوتاه، از عمر خویش به این ورزش به صورت باشگاهی یا خانگی می‌پردازند. از مهم‌ترین دلایل این اقبال عمومی، سرعت دستیابی به نتایج این ورزش، یعنی افزایش حجم عضلات و درشتی اندام می‌باشد. به طوری که یک قهرمان پرورش اندام و یا حتی ورزشکار چند ماهه این رشته را می‌توان از روی پوشش معمول لباس به سادگی تشخیص داد؛ در حالی که قهرمانان چندین ساله بسیاری از رشته‌های دیگر تا زمان انجام رقابت و یا ارائه مهارت‌های اکتسابی، قابل تشخیص نيستند. به دست آوردن چنين اندامي و جلب توجه دیگران، یکی از عوامل اصلی اقدام به این نوع فعالیت به ویژه در بین نوجوانان و جوانان پسر که تازه به سن بلوغ رسیده اند، می‌باشد.

تغذیه در دوران‌های پیش‌دبستانی، دبستان و بلوغ

نوشته  : دكتر سيدضياءالدين مظهري متخصص تغذيه و رژيم درماني دانشيار دانشگاه علوم پزشكي ايران 

عموما دوره‌اي را كه پس از نوزادي آغاز مي‌شود و تا بلوغ ادامه مي‌يابد، كودكي مي‌گويند. اين دوره به لحاظ الگوي رشد و تغييرات فيزيولوژيكي، غالبا «دوره خاموش يا نهفته رشد» ناميده مي‌شود؛ زيرا در اين دوره از تغييرات سريع بدني و فعاليت‌هاي فيزيولوژيكي كه در سال اول تولد و يا در دوران بلوغ ديده مي‌شود،‌ خبري نيست. ولي به طور حتم مي‌توان گفت اهميتي مشابه با دوره‌هاي مورد اشاره دارد، زيرا به رغم كاهش سرعت رشد در دوران پيش‌دبستاني و دبستان، در ديگر حوزه‌هاي تكاملي، چون برخوردهاي اجتماعي، شناختي و احساسي، تغييرات شگرفي رخ مي‌دهد.
از اين‌رو با توجه به شكل‌گيري زيرساخت‌هاي شخصيتي و هويتي كودك در اين مرحله از زندگي، برنامه‌هاي غذايي از بعد كميت و كيفيت نقش بسزايي در روند تكامل حوزه‌هاي يادشده خواهند داشت. در اين دوره، الگوبرداري كودك از محيط اطراف و خانواده با قوت بيشتري ادامه مي‌يابد و مي‌توان گفت كه پايه‌هاي سلامتي يا بيماري‌هاي مزمن در سنين بزرگسالي و سالمندي در اين مرحله شكل مي‌گيرند. بنابراين، در اين مرحله شكل‌دهي صحيح به عادات و الگوهاي غذايي دربردارنده تمام نيازهاي جسمي و ذهني فرد بايد بيشتر مورد توجه قرار گيرد.

تغـذيه و اختـلالات خــوردن در زنـان باردار

نوشته  : دكتر سعيد حسيني و نازلي سيدخويي 

مقدمه:
همه خانم‌هايي كه دچار اختلالات خوردن هستند، مي‌خواهند روزي بچه‌دار شوند؛ ولي نگرانند كه به خاطر مشكل‌شان، نتوانند باردار شوند. بعضي از آنها مي‌ترسند كه نتوانند جنين‌شان را در رحم تغذيه كنند، زيرا آن قدر غذا نمي‌خورندكه خودشان خوب تغذيه شوند؛ چه رسد به فرزندشان.
همه اين نگراني‌ها معقول است. اگر چه بسياري از خانم‌هاي دچار اختلالات خوردن مي‌توانند باردار ‌شوند، ولي سه عامل زير با تخمك‌گذاري تداخل مي‌كند و مي‌تواند سبب ناباروري شود.
1) وزن بسيار پايين
2) ورزش شديد
3) غذاخوردن نامنظم
اگر فردي هر يك از مشكلات بالا را دارد، بهتر است به دنبال درمان پزشكي- رواني باشد نه به دنبال درمان ناباروري. اگر خانمي كم‌وزن است، به شدت ورزش مي‌كند يا برنامه‌ غذايي نامنظمي دارد، بايد بداند كه نه تنها بارداريش تحت تأثير واقع مي‌شود، بلكه ممكن است روي رشد جنين در طي 9 ماه بارداري هم اثر بگذارد.

تغذيه و زنان سالمند

نوشته  : منيره نوري فرد 

پيري يك انتخاب نيست، بلكه دستور و فرماني است كه ناچارا و بدون استثنا همه بايد آن را بپذيرند! شما در حالي كه زندگي مي‌كنيد، در واقع هر روز به سن پيري نزديك‌تر و پيرتر مي‌شويد. البته با پيشرفت‌هايي كه در زمينه سلامت و بهداشت عمومي و درمان‌هاي پزشكي صورت گرفته، طول عمر افراد بسيار بيشتر از قرون گذشته شده است.
گذشت زمان، خواه ناخواه از نظر بيولوژيكي بر روي بدن، از جمله قلب، ريه، گوش، چشم و مغز تاثير مي‌گذارد و هر چه پيرتر مي‌شويم، هر يك از اعضاي بدن به طور بالقوه از نظر عملكرد و كارايي ضعيف‌تر مي‌شوند. از طرفي، هر فرد مسني مي‌تواند با داشتن يك تغذيه مناسب و سالم، نشانه‌هاي پيري را چه از نظر ظاهري و چه از نظر اندام‌هاي بدن كاهش داده و طوري برنامه‌ريزي كند كه آنها در دوران پيري بهتر كار كنند.
تقريبا تمام تغييراتي كه در طول دوران سالمندي در بدن ايجاد مي‌شود، تدريجي است؛ بنابراين تغيير رژيم غذايي و تبديل آن به يك رژيم صحيح و مناسب نيز به تدريج صورت خواهد گرفت. استفاده از يك رژيم غذايي سالم و داشتن عادات غذايي صحيح، به همان اندازه كه براي كودكان و نوجوانان مهم است، براي افراد مسن و سالمند نيز اهميت بسياري دارد.

وزن‌گـــیـری مـناســــب در دوران بـــارداری

نوشته  : مریم غواصه کارشناس ارشد تغذیه زهرا شکوری کارشناس تغذیه معاونت بهداشتی 

مقدمه:
دوران بارداری یکی از مهم‌ترین و پرمخاطره‌ترین دوران زندگی مادر است. سلامتی يا بیماری مادر در این دوران نه تنها کیفیت زندگی او بلكه وضع زندگی و سلامت جنین و نسل‌های آینده را نيز تحت تاثير قرار مي‌دهد. عوامل مختلفی در سلامت مادر و جنین دخالت دارند كه یکی از اين عوامل تغذیه مناسب در این دوران است. بررسی‌ها نشان داده است وضعیت سلامت عمومی نوزادانی که مادران آنها مقادیر کافی موادمغذی دریافت می‌کنند بهتر از نوزادانی است که مادران‌شان در دوران بارداری رژیم غذایی نامناسبی داشته‌اند. وضعيت تغذیه‌ای نامطلوب مادر در این دوران حتي می‌تواند خطر بروز بیماری‌های مزمن نظیر فشارخون بالا، چاقی، دیابت و بیماری‌های قلبی-عروقی را در نوزاد افزایش دهد.

تـغـذیــه در زنــان ورزشـــکار

نوشته  : محمد حضوری دانشجوی دکترای تغذیه 

مقدمه:
حدود چهل سال پیش قانونی در ایالات متحده آمریکا تصویب شد که بر اساس آن « هیچ فرد یا موسسه‌ای اجازه نداشت به بهانه تفاوت‌های جنسیتی اقشار جامعه را از فعالیت‌های آموزشی و اجتماعی بازدارد». از زمان تصویب این قانون و طی چهار دهه اخیر، میزان مشارکت دختران در تیم‌های ورزشی دبیرستانی، بیش از 9 برابر و مشارکت زنان دانشجو در تیم‌های ورزشی دانشگاهی نزدیک به پنج برابر بیشتر شده است. علی‌رغم این روند رو به رشد، همچنان تیم‌های ورزشی بانوان در سایه تیم‌های ورزشی آقایان می‌باشند.

لیدی میل ويژه دوران بارداري وشیردهی

نوشته : محمد علی پازوکی مهر کارشناس تغذیه و رژیم درمانی کارشناس علمی پژوهشی شرکت بهداشت کار 

تولد نوزادی سالم و تکامل یافته، زیباترین هدیه خدای مهربان به پدر و مادر منتظر است. اما مراقبت صحیح و تغذیه مناسب این موهبت الهی، مهمترین دغدغه والدین در ادامه زندگی شیرین این زیباترین نوگل زندگانی است.
متأسفانه در بین برخی از مادران این اشتباه رایج شده که با شیر دادن فرزندانشان، ممکن است اندامی نامتناسب پیدا کنند. درحاليكه تاکید تمام محافل علمی بر استفاده از شیر مادر تا 6 ماهگی برای رفع تمام نیاز های نوزاد است. از طرفی در طول دوران بارداری ذخایر چربی مادر بیشتر می شود تا يك منبع ذخیره مناسب برای دوران شيردهي تامین گردد. با اتمام دوره شيردهي، مادر به وزن قبل از بارداری خود نزديك می شود، زیرا ذخایر چربی مادر به تدریج در دوران شيردهي مصرف می گردد.
تولید شیر تحت تاثیر تکرار عمل مکیدن توسط نوزاد است و حجم آن می تواند تحت تاثیر دریافت مایعات مادر قرار گیرد. با این حال ترکیب شیر بسته به رژیم غذایی مادر متفاوت است. برای مثال ترکیب اسیدهای چرب شیر مادر دریافت رژیمی او را منعکس می کند. علاوه بر آن غلظت سلنیم، ید و برخی ویتامین های گروه B در شیر بر اساس رژیم غذایی مادر تغییر می کند. يك مطالعه حاکی از آن است که در صورت سوء تغذیه مادر، پروتئین های ضد ميكروب موجود در شیر مادر کاهش پیدا می‌کند.

تـغـذیه و یائـسگی

نوشته : دكتر احمدرضا درستی مطلق متخصص تغذیه و رئیس انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی كشور 

یائسگى یا منوپوز دوره‌ای از زندگی طبیعى زنان در سنین 55-45 سالگی است كه در آن عادات ماهیانه قطع مي‌شود. این وضعیت به دلیل کاهش هورمون زنانه يا استروژن ایجاد ‌شده و علائم و نشانه‌هاى آن برافروختگى، گرگرفتگى و تغییرات خلق وخو است. علاوه بر اين، احتمال پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی‑ عروقی و برخی از بیماری‌های دیگر نیز در خانم‌های يائسه افزایش می‌یابد. البته زنان عموما 6-4 سال قبل از یائسگى نیز این علائم و عوارض را تا حدودی تجربه مى‌كنند. 
ارتباط یائسگی با بیماری قلبی
استروژن یا هورمون زنانه احتمالاً با جلوگیری از صدمات عروقی، موجب محافظت در مقابل بیماری‌های قلبی - عروقی می‌شود. كمبود استروژن (چه در یائسگی طبیعی و چه در یائسگی بعد از عمل جراحی) با افزایش خطر بیماری‌های قلبی‑ عروقی ارتباط دارد.